We recommend that you upgrade to the latest version of your browser.
Genital herpes
Herpes er en virusinfeksjon og finnes i ulike typer. De vanligste er herpes labialis (leppeherpes eller forkjølelsessår) og herpes genitalis (underlivet) også kalt kjønnsherpes.
Herpes i underlivet (genital herpes) er en seksuelt overførbar infeksjon (kjønnssykdom) som varer livet ut. Den kan gi deg smertefulle blemmer og sår. Kondom reduserer sjansen for å bli smittet.
Herpesviruset blir værende i kroppen resten av livet etter at man er blitt smittet. Det ligger ”sovende” i nerveceller ved ryggraden. Av og til kan viruset aktiveres og «vandre» ut i nervebaner til hud og slimhinner. Aktivering av virus kan skyldes tilfeldig nedsatt immunforsvar som f eks en annen infeksjon, (forkjølelse, influensa), menstruasjon, fysisk eller psykisk stress og soling.
Hvilke symptomer har genital herpes?
De fleste som smittes får ingen plager. Symptomer kan oppstå fra tre dager til tre uker etter smitte, vanligvis innen en uke. Symptomene på førstegangsinfeksjon er små væskefylte blemmer som raskt brister og gir ømme, smertefulle sår. Det kan være vanskelig å late vannet på grunn av smerter og allmenntilstanden kan være påvirket med feber og hovne lymfekjertler. Menn kan få utflod fra urinrøret. Hos kvinner kan utfloden fra skjeden øke. Uten behandling forsvinner symptomene i løpet av to til tre uker.
Nye utbrudd etter det første kalles for residiv, og er som regel mildere enn førstegangsutbruddet.
Hva er årsaken til genital herpes?
Både herpes simplex virus (HSV) type 1 og type 2 kan også forårsake herpes genitalis. Begge virustypene smitter via væske i blemmer og sår, men smitte kan også overføres når det ikke er synlige tegn på herpes.
Viruset kommer inn i kroppen gjennom hud og/eller slimhinnekontakt. Det er vanlig å bli smittet av en person som har få eller ingen symptomer og ikke vet at han/hun selv har herpes.
Utgreiing
Ved førstegongsutbrotet er det viktig at du kjem under behandling så tidleg som mogleg. Utan behandling kan symptoma var opp til tre veker.
Det krevst ingen førebuingar før denne undersøkinga.
Behandling
For å få ein sikker diagnose må legen ta prøve av eit sår/blemme ved utbrot.
Det finst i dag ingen medisin som fjernar herpesviruset frå kroppen. Ved eit førstegongsutbrot kan medisinane ha god symptomlindrande effekt og forkorte utbrotet. Medisinane kan gjere seinare utbrot mindre besværlege, og kan også førebyggje tilbakefall.
Sjølve såra kan vaskast med vatn, og ved smerter kan ein bruke smertestillande som Ibux eller paracetamol, eventuelt lokalbedøvande krem (lidocain). Ved smertefull vasslating kan det lindre dersom du har moglegheit for å spyle vatn over såra samtidig.
Etter
Vanlegvis opptrer blemmene og såra ved nye utbrot på same stad som førstegongsutbrotet. Herpes type 1 gir sjeldnare utbrot enn herpes type 2.
Det er umogleg å føreseie kor ofte utbrota vil komme, men vanlegvis får ein flest utbrot det første året. Mange opplever at hyppigheita på anfalla søkk med åra, og ein blir dermed også mindre smittsam.
Dersom du har mange og plagsame utbrot, kan du ta kontakt med fastlegen din som kan vurdere om det er behov medisin som kan forbyggje utbrot.
Kan ein smitte seg sjølv til andre stader?
Faren for å overføre viruset til andre stader på kroppen er størst under det første utbrotet, då immunforsvaret ennå ikkje har laga antistoff mot viruset. Ein kan då smitte seg sjølv til for eksempel lår, fingrar eller til andre stader. Det er derfor viktig med god hygiene. Ved seinare utbrot er smitterisiko til andre stader av kroppen liten. Du treng ikkje vere uroleg for å smitte andre ved vanleg sosial omgang.
Kan behandlinga ha biverknader?
Det er liten risiko for biverknader. Det er ikkje rapportert at behandlinga gjer herpesviruset motstandsdyktig mot antiviral behandling hos elles friske individ.
Kan ein vere blodgivar dersom ein har herpes?
Ja. Herpesvirus kan ikkje bli overført via blod.
Påverkar herpes moglegheita for å få barn?
Nei, herpesvirus har ingen innverknad på verken kvinners eller menns evne til å få barn.
Kva hender dersom ein har herpes og blir gravid?
Det er ikkje farleg for barnet at mora har tilbakefallsutbrot av herpes under graviditeten, men under sjølve fødselen kan barnet blir smitta. Det kan derfor vere aktuelt å ta førebyggande medisin i slutten av svangerskapet. Informer derfor legen din eller jordmora di om at du har herpes. Førstegongsinfeksjon hos mora mot slutten av svangerskapet utgjer den største faren for at det nyfødde barnet skal bli smitta. Så dersom partnaren din har herpes (og ikkje du), bør de bestille time hos lege for rådgiving.
Korleis påverkar herpes sexlivet?
Genital herpes er ein vanleg infeksjon. Nesten kvar tredje nordmann er smitta. Dei fleste har lite eller ingen plager. På tross av dette er det ikkje uvanleg at sjukdommen vekker følelsar av skam og skyld hos den som har symptom. Det kan då hjelpe å snakke med ein som kan noko om herpes, om det så er lege, sjukepleiar eller en venn.
Må ein fortelje partnaren sin at ein har herpes?
Det er inga plikt å fortelje ein seksuell partnar om herpes, men dei fleste forhold bygger på openheit og tillit. Det kan vere vanskeleg å fortelje partnaren at ein har genital herpes, særleg i starten av eit forhold, men det kan kjennest endå vanskelegare når har det gått lenger tid.
Kan herpes bli forveksla med andre sjukdommar?
Svie, kløe og ubehag hos kvinner kan komme av andre ting, for eksempel soppinfeksjon eller skjedekatarr. Eksem på kjønnslepper eller på penishovudet kan ein mistolke som herpes. Sårdanning kan også komme av meir sjeldne sjukdommar som syfilis. Det er derfor lurt å oppsøke lege for å bekrefte eller avkrefte ein eventuell mistanke.
Sist faglig oppdatert 3/25/2024
Kontakt
Hjalmar Johansens gate 2Poliklinikk for seksuelt overførbare infeksjoner
